O języku kaszubskim

Kilka słów o języku kaszubskim

Kaszuby_wg_Jana_Mordawskiego_1999Jest on obok języka czeskiego, słowackiego, serbołużyckiego i polskiego zaliczany jest do języków zachodniosłowiańskich. Przez lata naukowcy toczyli spór o status mowy kaszubskiej. Jedni utrzymywali, że jest to dialekt (gwara) języka polskiego, inni twierdzili, że kaszubszczyzna jest odrębnym językiem. Ten ostatni pogląd ostatecznie zwyciężył, co państwo polskie prawnie usankcjonowało przyznając ustawowo kaszubszczyźnie status jedynego w Rzeczypospolitej języka regionalnego.

Kaszubi są dziś przeważnie dwujęzyczni. W okresie zaborów byli nawet trójjęzyczni: w domu i z sąsiadami mówili po kaszubsku, w kościele modlili się po polsku,a w szkołach i urzędach używali języka niemieckiego.

Język kaszubski spełnia na Kaszubach nie tylko rolę kulturową, lecz także komunikacyjną. Jest używany głównie w rodzinach i kontaktach sąsiedzkich, częściej posługują się nim ludzie starsi niż młodzi, rzadziej stosowany jest w miastach niż na wsi. W wielu kaszubskich rodzinach został zerwany proces międzypokoleniowego przekazu znajomości rodzimej mowy. Aby nie dopuścić do jej wymarcia, po 1990 roku zaczęto wprowadzać nauczanie kaszubskiego do szkół jako przedmiotu dodatkowego – nieobowiązkowego. W roku szkolnym 2012/2013 uczyło się go 15 242 uczniów. Od 2005 roku możliwe jest zdawanie matury z języka kaszubskiego.

Kaszuby_-_grupy_lokalneWedług informacji ze spisu powszechnego, w 2011 roku 108 140 osób deklarowało, że najczęściej w kontaktach domowych posługuje się właśnie językiem kaszubskim. W 19 gminach na Kaszubach używanie kaszubskiego zadeklarowało ponad 20% mieszkańców, dzięki czemu w myśl obowiązującego prawa, może być on tam stosowany jako język pomocniczy w kontaktach z administracją.

Na Pomorzu organizowane są również kursy rodny mòwë dla dorosłych. Niektóre urzędy i instytucje publiczne wprowadzają oficjalne tablice informacyjne w językach polskim i kaszubskim. Ten drugi coraz częściej używany jest w życiu publicznym. Nadawane są w nim programy telewizyjne i radiowe. Pierwsze programy nadawane były jedynie przez media publiczne, jednak od czasu powstania prywatnego Radia Kaszëbë w 2004 roku coraz częściej audycje kaszubskie pojawiają się w lokalnych, komercyjnych rozgłośniach radiowych i stacjach telewizyjnych.

Kaszuby_wg_F.LorentzaKaszubszczyzna zawsze wykazywała wewnętrzne zróżnicowanie językowe. Na początku XX w. wybitny niemiecki slawista Friedrich Lorentz wyróżnił aż 76 gwar kaszubskich! Wprowadzenie języka kaszubskiego do szkół, wydawanie podręczników do jego nauki, używanie go w mediach sprzyja procesowi standaryzacji kaszubszczyzny. Nadal jednak znajomość języka kaszubskiego literackiego wśród samych Kaszubów jest rzadkością. Na ogół posługują się oni jego gwarowymi odmianami, których nauczyli się od rodziców i dziadków.

mapka_szkoy

alfabet