O edukacji kaszubskiej w Urzędzie Marszałkowskim w Gdańsku

W sali im. Lecha Bądkowskiego w UMWP w Gdańsku dyskutowano o edukacji kaszubskiej – jak samorząd województwa pomorskiego działa i działać będzie na rzecz zachowania i rozwoju języka oraz kultury kaszubskiej. Impulsem do spotkania był przyjęty przez Komisję Mniejszości Narodowych i Etnicznych dezyderat w sprawie edukacji kaszubskiej, w którym środowisko kaszubskie zwracało uwagę na kilka ważnych zagadnień dotyczących problematyki edukacyjnej. W spotkaniu uczestniczyli:  przewodniczący sejmiku Jan Kleinszmidt  oraz dyrektorzy departamentów Urzędu Marszałkowskiego: Adam Krawiec (DES), Władysław Zawistowski (DK), Marcin Fuchs (DEFS) oraz dyrektorzy placówek doskonalenia w Gdyni, Sopocie i Gdańsku: Renata Ropela (CEN), Wojciech Jankowski (GDON), Sylwia Rakowska-Chodnicka (SODN). Stronę Zrzeszenia reprezentowali: prezes Jan Wyrowiński, Łukasz Richert, Lucyna Radzimińska i dyrektor wejherowskiego muzeum Tomasz Fopke. W spotkaniu brała udział również dr Justyna Pomierska, przewodnicząca rady programowej kierunku etnofilologia kaszubska na Uniwersytecie Gdańskim, który – jako jedyny w Polsce – kształci nauczycieli języka kaszubskiego w systemie studiów wyższych stacjonarnych.

Podczas spotkania wicedyrektor Centrum Edukacji Nauczycieli w Gdańsku  Ewa Furche  przedstawiła działania, jakie na przestrzeni ośmiu ostatnich lat (2013-2021), podjęto w placówce na rzecz wspierania języka i kultury kaszubskiej. Dotyczyły m.in.  badań potrzeb rozwojowych nauczycieli, pilotażu pomorskiego systemu doradztwa.  Zorganizowano ponad 100 różnych form doskonalenia (konferencje, warsztaty, seminaria, szkolenia), wydano kilka publikacji, artykułów dotyczących Kaszub.

O działaniach podjętych w sferze kultury mówiła zastępca dyrektora Departamentu Kultury UMWP Beata Jaworowska. Wspominając m.in. Kaszubską Nagrodę Literacką, współfinansowanie instytucji kultury,  wsparcie finansowe dla różnych projektów z zakresu kultury kaszubskiej dla NGO’s czy stypendia twórcze na artystyczne projekty kaszubskie.

Natomiast dyrektor Gdyńskiego Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli Wojciech Jankowski, wyraził  wielką nadzieję, że gdyński ośrodek stanie miejscem, w którym każdy nauczyciel regionalista znajdzie wsparcie i pomoc. Jest przekonany, że nowo powołani doradcy metodyczni języka kaszubskiego: Felicja Baska-Borzyszkowska i Elżbieta Pryczkowska przedstawią praktyczne rozwiązania na codzienne wyzwania w edukacji.

Przedstawiciele Zrzeszenia podkreślili jak ważne jest, aby nauczyciele kaszubści otrzymali wsparcie metodyczne, nie tylko w GODN, ale także w innych ośrodkach doskonalenia. Docelowo najlepszym rozwiązaniem metodycznym i logistycznym byłoby zatrudnienie doradcy/konsultanta na 2 powiaty. Na terenie województwa pomorskiego są znaczące obszary, gdzie nauczanie języka kaszubskiego jest nowym procesem i tam wsparcie dla nauczycieli jest bardzo potrzebne (zachodnie powiaty). Dzisiejsi nauczyciele kaszubiści są nauczycielami przekwalifikowanymi z innych przedmiotów, przez co nie posiadają właściwych kompetencji dla prowadzenia multidyscyplinarnych lekcji z języka kaszubskiego oraz własnej historii i kultury Kaszubów. Wsparcie tej grupy dydaktyków jest kluczowe dla powodzenia całego procesu kształcenia na wszystkich szczeblach edukacji. Stąd ogromnie cieszy, deklaracja, że zostanie odtworzony etat dla konsultanta wspomagającego nauczycieli kaszubistów w Centrum Edukacji Nauczycieli w Gdańsku. Nie bez szans jest również projekt utworzenia nowoczesnej platformy elearningowej do nauczania języka kaszubskiego. Jej brak był mocno odczuwalny w czasie nauczania zdalnego. Dr Justyna Pomierska przewodnicząca Rady Programowej kierunku Etnofilologia kaszubska UG zwróciła uwagę na problem  kształcenia nauczycieli. 

Dyrektorzy departamentów Urzędu Marszałkowskiego informowali o trwających pracach nad Regionalnym Programem Strategicznym (RPS) 2030 i wskazywali te jego zapisy z tytułu których będzie się można ubiegać o środki unijne na realizację celów związanych z edukacją i kulturą kaszubską. Warto dodać, że RPS 2030 tworzony jest na podstawie Strategii Rozwoju Województwa Pomorskiego 2030, w której znalazły się proponowane przez Zrzeszenie zapisy dotyczące języka i kultury kaszubskiej.

Dziękujemy dyrektorowi Departamentu Edukacji i Sportu Adamowi Krawcowi, dyrektorowi Dyrektor Departamentu w Kancelarii Marszałka Województwa Michałowi Szczupaczyńskiemu oraz dyrektorowi Kancelarii Sejmiku Łukaszowi Grzędzickiemu za organizację i sprawne przeprowadzenie spotkania.

 

Warto przypomnieć, że początek zainteresowania badaczy kaszubszczyzną datuje się na lata dwudzieste XIX w. a wśród inicjatorów badań wymienia się Krzysztofa Celestyna Mrongowiusza. Za prekursora regionalizmu kaszubskiego (Wiosna Ludów w Europie) uważa się Floriana Ceynowę, lekarza o chłopskich korzeniach wywodzącego się z północnych Kaszub, który zaczął wydawać swoje publikacje po kaszubsku. Chociaż już od II poł. XIX w. statystyki pruskich spisów powszechnych regularnie odnotowywały jako odrębną kategorię „język kaszubski” (w 1900 r. było ponad 100 tys. deklaracji wskazujących kaszubski jako Muttersprache), to nie wprowadzono tego języka do szkolnictwa. Pomimo tego w czasie panowania na Kaszubach Cesarstwa Niemieckiego, w II RP i w PRL Kaszubi starali się realizować swoje aspiracje kulturowe m.in. rozwijając piśmiennictwo kaszubskie. Sięgające swoimi początkami października 1956 r. Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie (ZKP) jako organizacja pozarządowa na przestrzeni lat rozbudowało swoje struktury i stało się animatorem kaszubskich projektów o charakterze etnicznym, wydawcą literatury, słowników, czasopism, integrowało nauczycieli, naukowców, studentów zainteresowanych problematyką kaszubską itd. Dopiero na fali przemian ustrojowych po 1989 r. i w wyniku demokratyzacji życia w Polsce udało się uruchomić proces oficjalnego wprowadzania języka kaszubskiego do nauczania w szkołach. Przedsięwzięcie to ma w skali Europy Środkowej unikatowy charakter, a Kaszubi, jak już wspomniano, nie mieli wcześniej doświadczeń z nauczaniem swojego języka w ramach systemu oświaty. W wyniku inicjatyw społecznych i determinacji środowisk związanych ze ZKP (głównie nauczycieli i rodziców) lekcje (dodatkowe) języka kaszubskiego zaczęto organizować w szkołach pod koniec lat 80. Od początku musiano przezwyciężyć wiele przeciwności organizacyjnych, kadrowych, materialnych i mentalnych. Z wieloma problemami borykamy się do dziś.